Werkgroep wil funerair erfgoed in Zevenaar behouden

ZEVENAAR – Zittend op een bankje tussen oude graven op de RK-begraafplaats aan de Arnhemseweg dringt vanzelf de vraag op: hoe ziet deze plek er over 25 jaar nog uit?

Door Susan Wiendels

Die vraag staat centraal voor een nieuwe werkgroep van de Cultuurhistorische Vereniging Zevenaar. Of de initiatiefnemers het antwoord zelf nog zullen meemaken, weten ze niet. Maar over één ding bestaat geen twijfel: het behoud van funerair erfgoed is van grote waarde voor toekomstige generaties.

Oude begraafplaatsen

De werkgroep richt zich in eerste instantie op de oudere begraafplaatsen in de stad: de Joodse begraafplaats, de Rooms-Katholieke begraafplaats aan de Arnhemseweg en de begraafplaatsen aan de Jac. Perkstraat en de Babberichseweg.
Inmiddels hebben onder anderen Fred Wenting, Hans Groeneveld, Wim van den Boom, Hans Grotenhuis, Henk Dellepoort Pieter Brinkman. Jan van der Schilden, Cor Wijtvliet, Marijke Olie en Leen den Besten zich aangesloten bij initiatiefnemer Jack Aries.

Rode draad

Voor Aries is de betrokkenheid vanzelfsprekend. Hij groeide op tussen de grafstenen in het familiebedrijf van zijn opa en kent de betekenis ervan als geen ander.
“Begraafplaatsen lopen als een rode draad door mijn leven” vertelt hij. “Ik ken veel bijzondere plekken in De Liemers. Het zou zonde zijn als die verdwijnen.”

Puincontainer

Volgens de werkgroep staat er meer op het spel dan alleen behoud van stenen. Begraafplaatsen zijn stille getuigen van het verleden. Grafmonumenten vertellen verhalen over families, geloof en het leven van toen.
Verhalen die dreigen te verdwijnen. Door ruimingen belanden grafstenen steeds vaker in de puincontainer, soms zonder dat hun historische waarde wordt onderkend.

Aandacht en respect

Dat besef vormt de drijfveer om in actie te komen. Door begraafplaatsen systematisch te inventariseren en te waarderen, wil de werkgroep bereiken dat er met meer aandacht en respect naar dit erfgoed wordt gekeken. De werkgroep ziet volop kansen om de betekenis van begraafplaatsen zichtbaarder te maken voor een breder publiek.

Promotie

Via promotie en publieksactiviteiten willen zij het verhaal van deze plekken tot leven brengen. Daarbij wordt gedacht aan informatieve websites, informatiepanelen op locatie en wandelroutes over de begraafplaatsen. Ook rondleidingen, QR-codes bij graven met achtergrondverhalen en bijvoorbeeld een ‘tour’ langs meerdere begraafplaatsen kunnen bijdragen aan meer betrokkenheid.
Aansluiting bij initiatieven zoals Open Monumentendag en de Dag van de Begraafplaats biedt bovendien extra mogelijkheden om het funerair erfgoed onder de aandacht te brengen.

Dialoog

Jack: “We proberen door middel van dialoog met alle betrokken partijen op een respectvolle manier tot oplossingen te komen, want er zijn meerdere rollen en belangen. Zo hebben we te maken met eigenaren van de begraafplaatsen (oud-)eigenaren van de grafstenen en gemeente Zevenaar.
De meeste (historische) grafstenen verdwijnen doordat de rechthebbenden er afstand van doen en geen grafrechten meer betalen. De vraag is of ruiming van grafstenen nog wel de enige en juiste oplossing is. Vaak blijven de stoffelijke overblijfselen in het graf liggen.”

Bijzondere vondsten

Het belang van deze zorgvuldige afweging werd onlangs zichtbaar in Lobith, waar tijdens werkzaamheden een bijzondere grafsteen van een pauselijk zouaaf behouden bleef in samenwerking met de Heemkundekring Rijnwaarden. “Zulke vondsten laten zien hoeveel geschiedenis er verborgen ligt”, aldus Aries.

Een van de meest sprekende plekken in Zevenaar is de Rooms-Katholieke begraafplaats aan de Arnhemseweg, die sinds 1857 in gebruik is. Hier liggen generaties Zevenaren begraven, waaronder bekende families als Van Nispen van Sevenaer en De Nerée tot Babberich.
“Ook geestelijken die een belangrijke rol speelden in de gemeenschap vonden hier hun laatste rustplaats, zoals pastor Jan Olde Rikkert” zegt Aries, wijzend naar het graf voor hem.

Ontwikkelingen

Tegelijkertijd verandert het gebruik van begraafplaatsen ingrijpend. Door de toename van crematies en alternatieven zoals natuurbegraafplaatsen komen er minder nieuwe graven bij. Dat roept vragen op over de toekomst: wat gebeurt er met een begraafplaats die langzaam buiten gebruik raakt? En hoe blijft de betekenis ervan behouden?
Volgens de werkgroep liggen ook daar kansen. Jack Aries: “Begraafplaatsen kunnen zich ontwikkelen tot groene plekken in de stad, met ruimte voor rust, ontmoeting en natuur. Ze kunnen bijdragen aan klimaatadaptatie door water op te vangen en biodiversiteit te versterken zonder hun historische waarde te verliezen.”
Met hun inzet hoopt de werkgroep niet alleen bewustwording te creëren, maar ook daadwerkelijke bescherming te realiseren. Want een begraafplaats is meer dan een plek van afscheid; het is het tastbare geheugen van een gemeenschap. “Als we niets doen” klinkt het “verdwijnt dat geheugen stukje bij beetje.”