Al wandelend kennismaken met historie en natuur van ‘t Gelders Eiland

TOLKAMER – Het is een avond zoals je die in juli het liefst ziet: zwoel, zonnig en met een zacht briesje. Beter kan de aftrap van de zomeravondwandelingen op woensdag 9 juli niet zijn. Ruim twintig wandelaars maken onder leiding van gidsen Henk Willemsen en André de Klein van het Toeristisch Informatiecentrum (TIC) kennis met de rijke geschiedenis en verrassende natuur van ’t Gelders Eiland.

Door Carla Droste

Nieuwsgierig en op comfortabele schoenen vertrekken de deelnemers vanaf de vlaggenmast op de Europakade richting de Geuzenwaard voor een wandeling van zo’n zes kilometer.
Meteen bij de start valt er al veel te vertellen. De Europakade biedt uitzicht op het Bijlands Kanaal, zoals dit deel van de Rijn officieel heet. “De Rijn heeft hier zo’n 12.000 jaar geleden het landschap gevormd”, vertelt André. “Overstromingen waren eeuwenlang de norm, tot eind 18e eeuw de kanalisering begon. Daardoor werd de rivier beheersbaar, wat de scheepvaart bevorderde.”
Tolkamer profiteerde volop van die ontwikkeling. Met zijn strategische ligging aan de grens groeide het uit tot een levendig dorp met handel, ‘tol’heffing en maar liefst dertien cafés. Het imposante douanekantoor herinnert nog aan die tijd. Tegenwoordig kun je er overnachten.

Janus in de Geuzenwaard

De wandeling voert verder door de Geuzenwaard. In het natuurgebied, dat eerder dienstdeed als landbouwgrond, grazen sinds de jaren ’90 Schotse Hooglanders en Exmoorpony’s. Ook de geschiedenis is hier zichtbaar. “De kleine heuvel die je hier ziet, herinnert aan de Tachtigjarige Oorlog”, zegt Henk. “De herbouwde ‘redoutes’ die her en der in de omgeving staan, dienden toen als uitkijkpost en verdedigingswerk tegen de oprukkende Spanjaarden.”
Aan het einde van het pad duikt een kunstwerk op: zes zuilen die verwijzen naar de schoorstenen van de vele steenfabrieken die ’t Gelders Eiland rijk was. De ‘januskop’ op de zuilen kijkt met één gezicht naar het verleden en met het andere naar de toekomst. “Een ode aan de baksteenindustrie”, legt Henk uit. “Ooit waren er twaalf steenfabrieken die samen wel vijfhonderd arbeiders aan het werk hielden. Nu zijn er nog twee over.”

Twaalf Apostelen

De groep wandelt verder langs de oude arbeidershuisjes, ook wel ‘de Twaalf Apostelen’ genoemd, en passeert een klei-opslagplaats die nog altijd wordt gebruikt voor de steenfabricage. Daarna voert de route richting Lobith, via een bosrijk stuk en langs baggergaten die zijn ontstaan door klei- en zandwinning. Bevers laten zich deze avond niet zien, en een ijsvogeltje wordt slechts door een enkeling gespot. Ook voor de oversteek van de Rijn door Lodewijk XIV en zijn troepen in 1672, hier vlakbij, moet je je fantasie gebruiken, want tastbare sporen zijn er niet meer. Wel zichtbaar is het Schipperspoortje aan de Dorpsdijk: het enige overblijfsel van het middeleeuwse kasteel Het Tolhuys. Daarna wandelen de deelnemers door naar de speciaal opengestelde Tolhuys Coornmolen voor een bezichtiging. De wandeling eindigt op de Europakade.

Volgende keer mee?

Wie deze eerste wandeling heeft gemist, krijgt nog drie kansen: op 23 juli, 6 en 20 augustus. Het vertrek is 18.00 uur vanaf de vlaggenmast op de Europakade in Tolkamer. De afstand varieert van 5,5 tot 7,5 km. Deelname is gratis. “De routes zijn telkens anders, met nieuwe verhalen en bezienswaardigheden”, aldus André. “Zelfs als je hier al jaren woont, ontdek je steeds iets nieuws.”