Afbeelding van Het Tolhuys krijgt nieuw thuis in gezondheidscentrum Lobith

LOBITH – In de hal van Gezondheidscentrum Geuzenwaard prijkt sinds kort een bijzondere afbeelding van het historische Tolhuys aan de muur. De prent met geschiedenis heeft een opmerkelijke route afgelegd en is nu voor iedereen te bekijken.

Door Carla Droste

Wie het gezondheidscentrum aan de Markt in Lobith binnenloopt, kan de afbeelding van kasteel Het Tolhuys haast niet missen. Hein Janssens, oud-huisarts en voorzitter van Heemkundekring Rijnwaarden, is blij met de prominente plek: “Een mooiere locatie is nauwelijks denkbaar, want het gezondheidscentrum staat praktisch op de plek waar ooit het echte Tolhuys stond.”
Het Tolhuys werd in de 14e eeuw gebouwd op de plek waar nu de katholieke kerk staat. De burcht fungeerde als administratiekantoor voor de tolheffing op de Rijn. Gelegen op de splitsing van Rijn en Waal speelde het Tolhuys eeuwenlang een belangrijke rol in de Gelderse en Kleefse geschiedenis. Toen de Rijn verzandde en de loop van de rivieren veranderde, verloor het Tolhuys zijn functie en raakte het in verval.
De afbeelding in het gezondheidscentrum is een 1 bij 2 meter grote fotoafdruk van een ets uit 1649, en was ooit in het bezit van Wim Mulder. “In 1968 kregen we de uitvergrote foto cadeau van mijn zwager, fotograaf Hans Keuls uit Westervoort”, vertelt Wim. “Ons hotel-café-restaurant in Tolkamer heette ook Het Tolhuis. De prent hing jarenlang in het restaurantgedeelte. Mijn vader opende de zaak in 1933. In 1965 namen mijn vrouw Cili en ik het bedrijf over.”
Café Het Tolhuis, gelegen op de hoek van de Rijnstraat en de Hoofdstraat, was destijds een van de vele horecagelegenheden in het bruisende Tolkamer. Terwijl de schippers hun papieren lieten controleren door douane en marechaussee, zochten zij de cafés op voor een borrel en wat schipperspraat. Intussen deden hun vrouwen inkopen bij de lokale middenstand.
Met de komst van Europese regelgeving in de jaren zeventig kregen steeds meer schepen vrije doorgang, waardoor de bedrijvigheid in Tolkamer sterk terugliep. Wim en Cili besloten in 1972 hun horecazaak om te vormen tot een slijterij en tabakswinkel. De prent schonken ze aan Wim Jansen van carnavalsvereniging Het Olde Tollus. “Hij is nog een paar keer gebruikt als decorstuk bij pronkzittingen”, herinnert Wim zich, “maar daarna verdween hij uit beeld.”

Teruggevonden op zolder

Pas in 2022 dook de afbeelding weer op, na een jarenlang verblijf op de zolder van de familie Jansen aan de Hoofdstraat. Kleindochter Heleen Feijen en haar partner Marciano Beijkirch stelden het werk beschikbaar aan de Heemkundekring.
“In dat jaar hadden we hier in het gezondheidscentrum een tentoonstelling ingericht over de oversteek van Lodewijk XIV met duizenden Franse soldaten. Het was het begin van het Rampjaar, 350 jaar geleden”, vertelt Hein. “De Fransen vreesden het Tolhuys als vesting. Hoewel er nauwelijks verdedigers waren, veroverden ze het ‘glorieus’. Het Tolhuys figureert daarom in veel Franse kunstwerken uit die tijd”. Toen we deze afbeelding in handen kregen, was dat een fantastische aanvulling op onze expositie.”

Nu heeft de afbeelding een permanente plek gekregen in het gezondheidscentrum. Omdat het werk enigszins beschadigd was, werden de vrijwilligers van Hobbyclub Lobith ingeschakeld om het op te knappen. “Zij hebben uitstekend werk geleverd,” vindt Hein.
Wim Mulder: “Dat het nu een plek heeft waar zoveel mensen het dagelijks kunnen zien, vind ik helemaal geweldig.”